آریا بانو - دولت چین در تازهترین اقدام خود برای مهار بحران جمعیتی، از اول ژانویه مالیات ۱۳ درصدی بر فروش وسایل پیشگیری از بارداری، از جمله کاندوم و قرصهای ضدبارداری، اعمال کرده است؛ در مقابل، خدمات مراقبت از کودک، ازدواج و نگهداری از سالمندان از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف شدهاند.
به گزارش خبر فوری، این تغییرات بخشی از اصلاحات گسترده نظام مالیاتی است که اواخر سال گذشته اعلام شد و هدف آن، تشویق شهروندان به ازدواج و فرزندآوری عنوان شده است.
جمعیتی رو به کاهش، اقتصادی تحت فشار
چین با یکی از جدیترین چالشهای جمعیتی تاریخ معاصر خود روبهروست. آمارهای رسمی نشان میدهد جمعیت این کشور برای سومین سال پیاپی کاهش یافته و در سال ۲۰۲۴ تنها ۹.۵۴ میلیون نوزاد متولد شدهاند؛ رقمی که تقریباً نصف تولدهای ثبتشده در یک دهه قبل است. این کاهش در شرایطی رخ میدهد که سیاست سختگیرانه تکفرزندی سالهاست کنار گذاشته شده، اما تغییر قوانین نتوانسته تمایل خانوادهها به فرزندآوری را احیا کند.
بیشتر بخوانید:
بهای سنگین یک آیین | ۴۱ نفر در آفریقا ختنه شدند و مُردند!
ازدواج روی تخت مرگ؛ راه گریز از مالیات بر ارث
همزمان، رکود اقتصادی ناشی از بحران بازار مسکن، کاهش ارزش داراییها و افزایش بدهی دولتهای محلی، احساس نااطمینانی گستردهای در میان خانوادهها و بهویژه جوانان ایجاد کرده است؛ عاملی که تصمیم به ازدواج و بچهدار شدن را بیش از پیش به تعویق میاندازد.
واکنشها؛ از شوخی تا نگرانی جدی
اعمال مالیات بر وسایل پیشگیری، واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی چین به دنبال داشته است. برخی کاربران با لحنی طنزآمیز نوشتند که پیش از افزایش قیمت، «برای یک عمر کاندوم ذخیره میکنند». عدهای دیگر اما بهصراحت اعلام کردند که گران شدن کاندوم هیچ ارتباطی با تصمیم به فرزندآوری ندارد.
در کنار شوخیها، نگرانیهای جدی نیز مطرح شده است. کارشناسان و فعالان اجتماعی هشدار میدهند که افزایش قیمت وسایل پیشگیری ممکن است به بارداریهای ناخواسته یا افزایش خطر بیماریهایی مانند HIV منجر شود، بهویژه در میان دانشجویان و اقشار کمدرآمد.
هزینه واقعی فرزندآوری
بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقات جمعیتی «یووا» در سال ۲۰۲۴، چین یکی از گرانترین کشورها برای بزرگ کردن کودک است. هزینههای بالای آموزش در فضای رقابتی مدارس، فشارهای اقتصادی، و دشواری ترکیب کار و مسئولیتهای خانوادگی برای زنان، از مهمترین موانع فرزندآوری عنوان شدهاند.
«دنیل لوو»، ۳۶ ساله از استان هِنان، که یک فرزند دارد، میگوید افزایش قیمت کاندوم تأثیری بر تصمیم او ندارد: «در نهایت، هزینه بزرگ کردن یک بچه با قیمت یک جعبه کاندوم قابل مقایسه نیست.»
اما «روزی ژائو» از شهر شیآن هشدار میدهد که برای برخی افراد، حتی همین افزایش هزینه میتواند آنها را به «ریسک کردن» وادار کند؛ مسئلهای که به گفته او، «خطرناکترین پیامد احتمالی» این سیاست است.
اهداف پنهان یا پیام نمادین؟
کارشناسان درباره هدف واقعی این سیاست اختلاف نظر دارند. برخی، مانند یی فوژیان، جمعیتشناس دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، معتقدند تأثیر مالیات کاندوم بر نرخ تولد «بیش از حد بزرگنمایی شده» و دولت چین در اصل به دنبال افزایش درآمدهای مالیاتی در شرایط کاهش رشد اقتصادی است. مالیات بر ارزش افزوده نزدیک به ۴۰ درصد درآمدهای مالیاتی چین را تشکیل میدهد.
در مقابل، گروهی دیگر این اقدام را نمادین میدانند؛ تلاشی برای ارسال این پیام که دولت بهطور جدی قصد دارد با نرخ باروری «بهشدت پایین» مقابله کند، هرچند ابزارهای انتخابشده ممکن است کارآمد نباشند.
دخالت دولت و خطر نتیجه معکوس
منتقدان هشدار میدهند که سیاستهای تشویقی چین زمانی میتواند مؤثر باشد که به حریم خصوصی شهروندان احترام بگذارد. گزارشهایی درباره تماس مقامات محلی با زنان و پرسش درباره چرخه قاعدگی یا برنامه بارداری، به نگرانیها دامن زده و به گفته تحلیلگران، میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
در نهایت، بسیاری بر این باورند که مشکل کاهش تولد در چین، تنها اقتصادی یا مالیاتی نیست. تغییر سبک زندگی، فشارهای اجتماعی، کاهش تمایل به ازدواج و گسترش روابط مجازی، همگی عواملی هستند که سیاستهای دولتی بهتنهایی قادر به حل آنها نیستند.
چین امروز در تقاطعی حساس ایستاده است: میان نیاز فوری به جوانسازی جمعیت و واقعیت نسلی که زیر بار فشارهای اقتصادی و اجتماعی، تمایلی به فرزندآوری ندارد. آیا مالیات بر کاندوم میتواند این معادله پیچیده را تغییر دهد؟ پاسخ، دستکم فعلاً، چندان امیدوارکننده به نظر نمیرسد.