آریا بانو - رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با هشدار درباره افزایش موارد اسهال و سایر بیماریهای منتقله از آب و غذا، بر ضرورت رعایت بهداشت فردی، مصرف آب سالم و پرهیز از غذاهای ناسالم برای پیشگیری از این بیماریها تأکید کرد.
به اذعان مسوولان، با افزایش دمای هوا و مصرف نوشیدنیها و مواد غذایی در خارج از منزل، آمار ابتلا به بیماریهای گوارشی در کشور روندی صعودی یافته و در همین راستا رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با هشدار درباره افزایش موارد اسهال و سایر بیماریهای منتقله از آب و غذا، بر ضرورت رعایت بهداشت فردی، مصرف آب سالم و پرهیز از غذاهای ناسالم برای پیشگیری از این بیماریها تأکید کرد.
دکتر قباد مرادی درباره وضعیت ابتلا به بیماریهای گوارشی ، اظهار کرد: آمار و ارقام نشان میدهد طغیان بیماریهای گوارشی مانند اسهال نسبت به ماههای گذشته افزایش یافته است.
بیماریهای منتقله از آب و غذا و بیش از ۲۰۰ عامل بیماریزا
او درباره بیماریهای عفونی منتقله از آبوغذا گفت: بیماریهای منتقله از آبوغذا، بیماریهایی هستند که به دلیل خوردن و آشامیدن موادغذایی آلوده مانند مصرف یخ آلوده، سبزیجات ضد عفونینشده و غذای آلوده ایجاد میشوند. اسهالهای ناشی از ویروسها، باکتریهایی مانند شیگلا، هپاتیت A، وبا، حصبه و مسمومیتهایغذایی جزو بیماریهای منتقله از آبوغذا به شمار میروند. به طور معمول، عفونتهای بیماریهایی از این دست به دلیل باکتریها، سموم باکتریایی، ویروسها و انگلها ایجاد میشود. تقریبا بیش از ۲۰۰ عامل بیماریزای مختلف وجود دارد که میتواند عامل این بیماریها باشد.
علایم بیماریهای منتقله از آب و غذا
این اپیمیولوژیست درباره چگونگی ابتلا به بیماریهای منتقله از آبوغذا توضیح داد: عامل بیماریزا به طور معمول از طریق دهان وارد بدن میشود. این بیماریها علائمی مانند اسهال، تهوع، استفراغ و دردهای شکمی و تب دارند؛ همچنین این احتمال وجود دارد که با علائم دیگری مانند زردی در ابتلا به هپاتیت A و اختلالات عصبی مانند کاهش هوشیاری در موارد کمی نیز بروز کنند.
مدتزمان بروز علائم بیماری
مرادی با بیان اینکه علائم بیماری در اغلب بیماریهای منتقله از طریق اب و غذا، ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از خوردن و آشامیدن آب و موادغذایی آلوده بروز میکنند، تصریح کرد: علائم بیماری در اغلب موارد حدود یک تا دو روز ادامه دارد. فاصله زمانی خوردن موادغذایی آلوده و بروز علائم، همواره یکسان نیست؛ این احتمال وجود دارد که این زمانها کوتاهتر یا طولانیتر شوند. به طور مثال، علائم مسمومیت های غذایی ناشی از سموم حدود چند ساعت پس از مصرف ماده غذایی آلوده ایجاد میشود؛ این در حالی است که علائم بیماری مانند هپاتیت A حدود دو هفته پس از ورود عامل بیماریزا به بدن ایجاد میشود.
ضریب ایمنی سیستم آب لولهکشی
این پزشک در پاسخ به پرسش «آیا سیستم آب لولهکشی شهری ایمن است؟» گفت: هنگامی که شبکه توزیع آب آشامیدنی، بدون آسیب و شکستگی باشد و کلرزنی نیز انجام شود، سیستم آبرسانی شهری ایمن و سالم است. همچنین آبهایی که در بطری با درب پلمب عرضه میشوند معمولا برای نوشیدن و مصرف مطمئن به شمار میروند.
ضرورت توجه به سلامت آب آشامیدنی
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت درباره ضرورت حفظ سلامت آب توضیح داد: هنگامی که در منطقهای با همهگیری بیماریهای با علائم گوارشی مانند اسهال و استفراغ مواجه میشویم، جوشاندن آب پیش از مصرف به منظور اطمینان خاطر از سالم بودن آن میبایست انجام شود یا با استفاده از محلول کلر نسبت به سالمسازی آن اقدام کرد. اگر سالمسازی آب با روش کلرزنی است، این اقدام میبایست براساس توصیههای بهداشتی باشد.
مرادی با بیان اینکه پرهیز از آشامیدن آبهای ناسالم ضروری است، تصریح کرد: آشامیدن، شستوشو، مسواک زدن، تهیه غذا و یخ و حتی استحمام کردن میبایست با آب سالم و بهداشتی باشد. این احتمال وجود دارد که منابع آبی مانند چاه، چشمه، قنات یا رودخانهها آلودگی میکروبی و سایر عوامل داشتهباشند. اگر بنا به هر دلیلی ناچار به استفاده از آبهای منابعی از این دست باشیم، جوشاندن و کلرزنی میبایست انجام شود.
الگوی مواجهه با موادغذایی چگونه است؟
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت درباره سرو غذا در رستورانها نیز گفت: مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی باید نکات بهداشتی را رعایت کنند. اجتناب از مصرف هر نوع سبزی، میوه و غذا بویژه در مسافرتها که از سلامت آن اطمینان خاطر نداشتهباشیم در هر مکانی لازم است. رعایت نکاتی مانند استفاده از وسایل تمیز، استفاده از موادغذایی سالم، جداسازی موادغذایی خام و پخته، طبخ غذا با دمای حداقل ۷۰ درجه سانتیگراد و مصرف موادغذایی پختهشده در کوتاهترین زمان ممکن پس از پخت میبایست رعایت شود.
شیوه صحیح گرمکردن مجدد موادغذایی پخته
مرادی درباره چگونگی گرمکردن غذاهای پختهشده توضیح داد: پرسش «آیا امکان گرم کردن مجدد غذای پخته شده وجود دارد؟» را مطرح میکنم؛ حرارت دادن، بهترین روش برای سالمسازی مواد غذایی است. گرمکردن مجدد باقیمانده غذا باید به نحوی انجام شود که تمام قسمتهای غذا به دمای حداقل ۷۰ درجه سانتیگراد برسد.
این اپیدمیولوژیست با بیان اینکه سالمسازی و ضدعفونی سبزیجات پیش از مصرف ضروری است که در طی چهار مرحله انجام میشود و باید رعایت شود.
شستوشوی صحیح دستها ضروری است
مرادی با بیان اینکه شستوشوی مرتب دستها توصیه میشود، اظهار کرد: به ویژه پیش از خوردن یا تهیه غذا، پیش از غذا دادن به کودکان، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از شستوشوی کودک به دنبال اجابت مزاج و پس از مراقبت از فرد بیمار مبتلا به اسهال دستها میبایست با آب و صابون شسته شوند. شستن دستها با آب خالی به هیچ وجه کافی نیست؛ بلکه دستها میبایست با آب و صابون حداقل به مدت ۲۰ ثانیه شسته شوند. اگر آب و صابون در دسترس نباشد، استفاده از ژل و محلولهای ضدعفونیکننده که حاوی حداقل ۶۰ درصد الکل باشند برای تمیز کردن دستها توصیه میشود. این کار نیز میبایست حداقل ۲۰ ثانیه به طول انجامد.
استفاده از ماسک برای عفونتهای گوارشی اثرگذار نیست
این پزشک با بیان اینکه استفاده از ماسک در پیشگیری از اغلب عفونتهای گوارشی اثرگذار نیست، بیماریهایی مانند اسهال خونی یا غیرخونی، وبا، مسمومیتهای غذایی و حصبه به طور معمول با خوردن آبوغذای آلوده ایجاد میشود. استفاده از ماسک اثرگذار نیست؛ این در حالی است که شستن مرتب دستها به شدت توصیه میشود؛ چرا که آلودگی دستها از علل اصلی انتقال این بیماریها هستند.
درمان بیماران مبتلا به عفونتهای گوارشی
مرادی با بیان اینکه «جبران مایعات» مهمترین کار برای این بیماران است، گفت: نوشیدن محلولهای سرم خوراکی "ORS" در بیمارانی که به دلیل اسهال دچار کم آبی میشوند، میبایست به سرعت آغاز شود و البته بهتر است که این تجویز تحت نظر پزشک یا کادر بهداشتی و درمانی باشد. در صورتی که فرد مبتلا یک کودک شیرخواره است، تغذیه با شیر مادر میبایست ادامه یابد. استفاده از آنتیبیوتیکها و قرصهای ضد اسهال نیز بدون تجویز پزشک توصیه نمیشود.
جایگزینی برای ORS
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت درباره درمان بیماری با محلول ORS گفت: اگر این پودر را در اختیار دارید، مقدار مناسبی آب جوشیده سرد شده منطبق با آنچه که روی بسته نوشته شده برای بیمار به خصوص در کودکان و وقتی که استفراغ ندارند ولی کم آبی دارند، توصیه می شود. اگر این پودر در دسترس نیست، میتوان شش قاشق چایخوری شکر و نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیتر آب جوشیده سرد شده به خوبی حلکرده و به بیمار داد.
توصیههایی برای مبتلایان به اسهال حاد
مرادی درباره کسانی که به اسهال حاد مبتلا هستند گفت: این افراد باید هنگام بیماری و تا ۴۸ ساعت پس از پایان علائم، از آمادهسازی و طبخ غذا پرهیز کنند؛ در غیر این صورت، میبایست دستها را حین تهیه غذا به صورت مکرر بشویند. اگر بیمار در مراکز مراقبت کودکان، مدرسه و توزیع غذا فعالیت دارد، در مدت زمان بیماری در خانه بماند. اگر فرد بیمار یک کودک است تا زمان برطرف نشدن اسهال از فرستادن وی به مراکزی مانند مهدکودک، استخرها و مراکز بازی گروهی کودکان خودداری شود.
عفونتهای گوارشی به شدت مسری هستند
این پزشک درباره انتقال بیماری از بیماران به سایر افراد توضیح داد: امکان انتقال عفونت از افراد بیمار وجود دارد. برخی عفونتهای گوارشی مانند اسهالهای عفونی و اسهالهای ویروسی به شدت مسری است. میکروب از طریق مواد دفعی بیمار شامل مدفوع و استفراغ دفع شده و میتواند از طریق دهان و دستان آلوده وارد بدن سایر افراد شود. تماسهایی که ممکن است خطر انتقال عفونت از فرد بیمار به سایرین را به همراه داشته باشد، تماس با مواد دفعی بیمار نیز شامل استفراغ و مدفوع، زندگی در یک مکان مشترک، استفاده از سرویس بهداشتی مشترک، استفاده از ظروف غذاخوری مشترک یا خوردن غذای باقیمانده بیمار است.
پیشگیری از بیماری
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت درباره محافظت و پیشگیری از این بیماریها گفت: استفاده از آب سالم برای نوشیدن و سایر مصارف، شستوشوی مرتب دستها با آب و صابون پیش از تهیه و سرو غذا، نگهداری موادغذایی در ظروف دربدار و در یخچال، ضدعفونی میوه و سبزیجات، پوستگرفتن میوهها پیش از مصرف، استفاده از موادغذایی و یخ بهداشتی، پرهیز از خرید موادغذایی از فروشندگان دورهگرد به ویژه نوشیدنیها و غذاهای خیابانی غیر بهداشتی، پرهیز از شنا کردن در آب رودخانهها و پرهیز از ورود به استخرهای با آب آلوده توصیه میشود.