آریا بانو - توپ رسمی جام جهانی ۲۰۲۶ با نام «تریوندا» از همین حالا توجه کارشناسان و بازیکنان را به خود جلب کرده است.
به گزارش خبرفوری، این توپ که در مسابقات آمریکا، کانادا و مکزیک مورد استفاده قرار گرفته، از تنها چهار قطعه تشکیل شده؛ کمترین تعداد قطعهای که تاکنون در ساخت یک توپ جام جهانی به کار رفته است.
جان گاف، فیزیکدان و متخصص آیرودینامیک ورزش، در گفتوگو با اشپیگل توضیح میدهد که این ویژگی چه تأثیری بر رفتار توپ در هوا خواهد داشت.
او میگوید مطالعه توپهای جام جهانی پروژه مورد علاقهاش است، زیرا هر چهار سال یکبار فرصتی تازه برای بررسی ویژگیهای پروازی توپ فراهم میشود. برخلاف بسیاری از ورزشها، در فوتبال قوانین فقط شکل، وزن و محیط توپ را مشخص میکنند و سازندگان آزادی زیادی در طراحی تعداد قطعات، محل درزها و ساختار سطح توپ دارند.
برای بررسی عملکرد تریوندا، پژوهشگران دانشگاه تسوکوبای ژاپن آزمایشهایی را در تونل باد انجام دادند. توپ در سرعتهایی بین ۷ تا ۳۵ متر بر ثانیه، یعنی سرعتهایی که در جریان یک مسابقه فوتبال تجربه میکند، مورد آزمایش قرار گرفت. سپس دادههای بهدستآمده در شبیهسازیهای رایانهای استفاده شد تا مسیر حرکت توپ در شرایط مختلف بررسی شود.
بیشتر بخوانید:
وقتی فوتبال لباس میپوشد | داستان محبوبترین پیراهنهای تاریخ جام جهانی | سفر به نوستالژی جام جهانی
اقتصاددانی که قهرمان سه دوره جامجهانی قبل را درست پیشبینی کرد | او قهرمان امسال را معرفی کرد
چرا لباس تیم ملی فرانسه مورد توجه طرفداران مد قرار گرفت؟ | مُدلیستها در آفساید
گاف میگوید: «تریوندا یک توپ واقعا جذاب است. با توجه به اینکه تنها از چهار قطعه ساخته شده، انتظار میرود سطحی بسیار صاف داشته باشد. اما برخلاف تصور، در سرعتهای بالا مقاومت هوای آن اندکی بیشتر از برخی توپهای قبلی است. دلیل آن وجود شیارها، فرورفتگیهای ریز و بافت خاص روی سطح توپ است.»
به گفته او، بازیکنان ممکن است این تفاوت را احساس کنند. برای مثال، پاسهای بلند احتمال دارد چند متر کوتاهتر از حالت معمول طی شوند. هرچند اختلاف بسیار زیاد نیست، اما میتواند در سطح حرفهای و مسابقات جام جهانی محسوس باشد.
البته گاف به عامل دیگری نیز اشاره میکند: «اثر مگنوس». این پدیده زمانی رخ میدهد که توپ با چرخش در هوا حرکت میکند و نیرویی اضافی بر آن وارد میشود. به اعتقاد او، شیارهای موجود روی تریوندا شاید به بازیکنان اجازه دهند چرخش بیشتری به توپ بدهند و همین موضوع بخشی از مقاومت هوای اضافی را جبران کند.
این نخستین بار نیست که طراحی یک توپ جام جهانی بحثبرانگیز میشود. در جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی، توپ «جابولانی» با انتقاد شدید بازیکنان روبهرو شد. بسیاری معتقد بودند مسیر حرکت آن غیرقابل پیشبینی است و دروازهبانها را دچار مشکل میکند.
گاف توضیح میدهد که جابولانی بیش از حد صاف بود. این توپ تنها از هشت قطعه تشکیل شده بود و بافت سطحی کافی نداشت. به گفته او، برخلاف تصور عمومی، یک کره کاملاً صاف لزوماً توپ فوتبال خوبی نیست.
او توضیح میدهد که ناهمواریهای جزئی روی سطح توپ باعث پایداری بیشتر آن در هوا میشوند. به همین دلیل توپهای گلف نیز دارای صدها فرورفتگی کوچک هستند. هنگام پرواز، هوا در اطراف توپ از حالت آشفته به حالت منظم تغییر میکند و این انتقال میتواند مقاومت هوا را ناگهان افزایش دهد. در جابولانی این تغییر دقیقا در محدوده سرعتی رخ میداد که بسیاری از ضربات آزاد در آن قرار میگرفتند و همین مسئله باعث رفتار غیرقابل پیشبینی توپ میشد.
اما گاف معتقد است آدیداس این بار محتاطانهتر عمل کرده است. به گفته او، تریوندا دارای سطحی بافتدار، شیارهای مشخص و درزهایی است که تقریبا سه برابر عمیقتر از درزهای جابولانی هستند. همین ویژگیها احتمال بروز مشکلات مشابه را کاهش میدهد.
او در پایان به تاریخچه تکامل توپهای فوتبال اشاره میکند. در دهه ۱۹۳۰ توپها از چرم ساخته میشدند و آب زیادی جذب میکردند. بعدها مواد مصنوعی و فوم به کار گرفته شد و توپها سبکتر و مقاومتر شدند. از سال ۱۹۷۰ آدیداس تولید توپ رسمی جام جهانی را بر عهده گرفت و تا سالها ساختار سنتی متشکل از ۳۲ پنل حفظ شد. اما از جام جهانی ۲۰۰۶، فناوری اتصال حرارتی جای دوخت سنتی را گرفت و عصر جدیدی آغاز شد.
به باور گاف، روند آینده به سمت استفاده از تعداد قطعات کمتر خواهد بود و حتی ساخت توپی از یک قطعه واحد نیز دور از ذهن نیست. او میگوید شرکتهای سازنده علاوه بر ملاحظات فنی، به دنبال خلق محصولاتی جدید و قابل بازاریابی هستند. با این حال، برای او جذابترین بخش ماجرا همچنان این است که هر چهار سال یک بار میتواند نشان دهد فیزیک تا چه اندازه در محبوبترین ورزش جهان نقش دارد.