آریا بانو - ۲ هزار و ۸۰۸ کودک بازمانده از تحصیل در جامعه هدف بهزیستی شناسایی شدهاند و بازگرداندن همه این کودکان به مدرسه، هدفگذاری امسال سازمان بهزیستی کشور است.
خبرگزاری مهر؛گروه جامعه، کودکان کار تنها کودکانی نیستند که در خیابان دیده میشوند؛ بخشی از آنها در کارگاهها، واحدهای تولیدی، شرکتها و حتی معادن مشغول به کار هستند. پشت این پدیده نیز در بسیاری از موارد خانوادههایی قرار دارند که با مشکلات اقتصادی و اجتماعی مواجهاند و همین مسئله، ضرورت تغییر رویکرد در مواجهه با کودکان کار را بیش از گذشته نمایان کرده است.
سازمان بهزیستی در سالهای اخیر تلاش کرده است رویکرد خود را از جمعآوری و نگهداری صرف کودکان به سمت حمایت خانوادهمحور، بازگرداندن کودکان به چرخه تحصیل، مداخلات اجتماعی و توانمندسازی تغییر دهد؛ رویکردی که بر اساس آن، خروج کودک از خیابان بدون توجه به شرایط خانواده نمیتواند مانع تکرار چرخه کار کودک شود.
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور ، با اشاره به وضعیت کودکان کار و خیابان گفت: در مجموع حدود ۷ هزار کودک کار و خیابان تحت پوشش خدمات سازمان بهزیستی قرار دارند که در نزدیک به ۹۰ مرکز ساماندهی میشوند. به گفته وی، ۳۴ مرکز از این مراکز بهصورت شبانهروزی و سایر مراکز به شکل روزانه فعالیت میکنند.
حسینی همچنین با اشاره به اقدامات انجامشده در تهران اظهار کرد: طی سالهای اخیر حدود ۴ هزار کودک در تهران ساماندهی شدهاند. با این حال، وی تأکید کرد که مسئله کودکان کار همچنان پابرجاست و افزایش فقر و فشارهای اقتصادی میتواند زمینه ورود دوباره کودکان به بازار کار را فراهم کند.
چرا کودک کار دوباره به خیابان بازمیگردد؟
به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، مسئله کودک کار را نمیتوان صرفاً با جمعآوری کودک از خیابان حل کرد؛ زیرا تا زمانی که شرایط اقتصادی و اجتماعی خانواده تغییر نکند، امکان بازتولید این چرخه وجود دارد. بر همین اساس، بهزیستی توسعه مراکز روزانه، مداخلات اجتماعی و مدلهای خانوادهمحور را دنبال میکند.
در همین چارچوب، سیاست سازمان بر توسعه مراکز روزانه استوار شده است؛ مراکزی که در آنها کودک خدمات حمایتی، آموزشی و مراقبتی دریافت میکند اما در پایان روز به خانواده بازمیگردد. این شیوه، ضمن ارائه حمایتهای لازم، ارتباط کودک با خانواده را حفظ میکند و با رویکرد خانوادهمحوری بهزیستی همخوانی دارد.
خانواده؛ حلقهای که نمیتوان نادیده گرفت
بخش قابل توجهی از سیاست جدید بهزیستی بر حمایت از خانواده استوار شده است. تجربه مراکز شبهخانواده نیز نشان میدهد که بسیاری از کودکان با وجود داشتن خانواده، به دلیل شرایط نامناسب اقتصادی یا اجتماعی امکان برخورداری از مراقبت مناسب را ندارند.
از سوی دیگر، رئیس سازمان بهزیستی کشور اعلام کرده است که حدود ۸۷ درصد کودکانی که در مراکز شبهخانواده نگهداری میشوند، دارای سرپرست نامناسب یا بدسرپرست هستند؛ موضوعی که اهمیت مداخله در وضعیت خانواده را دوچندان میکند.
در همین راستا، بهزیستی توسعه مراکز روزانه را دنبال میکند تا کودک به جای جدایی از خانواده، خدمات حمایتی، آموزشی و مراقبتی دریافت کند و در پایان روز به خانه بازگردد.
بازگشت به مدرسه؛ حلقه مفقوده حمایت از کودکان کار
یکی از مهمترین چالشهای کودکان در معرض آسیب، بازماندگی از تحصیل است. رئیس سازمان بهزیستی کشور اعلام کرده است که تاکنون ۲ هزار و ۸۰۸ کودک بازمانده از تحصیل در جامعه هدف این سازمان شناسایی شدهاند و هدفگذاری برای سال جاری، بازگرداندن همه این کودکان به مدرسه است.
حسینی همچنین گفته است برای هر کودک تحت پوشش، کمکهزینه تحصیلی در نظر گرفته شده و بهزیستی پیگیری ثبتنام کودکانی را که با وجود داشتن مجوز تحصیل، از سوی مدرسه پذیرفته نمیشوند، بر عهده خواهد گرفت.
در کنار آموزش، توانمندسازی نیز در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس اعلام بهزیستی، طرحهای غربالگری، استعدادیابی و مهارتآموزی برای کودکان اجرا میشود تا مسیر تحصیلی و شغلی آنها متناسب با استعداد و شرایطشان مشخص شود.
فاصله گرفتن از جمعآوری صرف کودکان
در این میان، نمایندگان تشکلهای مردمنهاد نیز بر ضرورت تغییر شیوه مواجهه با کودکان کار تأکید کردهاند. یکی از نمایندگان انجمنهای فعال در این حوزه با انتقاد از جمعآوری خشن کودکان از خیابان، خواستار تغییر تمرکز از «کودک کار» به «کار کودک» شد؛ رویکردی که در آن، علاوه بر وضعیت کودک، شرایط اقتصادی و اجتماعی خانواده نیز مورد توجه قرار میگیرد.
همچنین مجتمع «شوق زندگی بعثت» در تهران با هدف تسریع روند شناسایی، حمایت و تعیین تکلیف کودکان کار و خیابان راهاندازی شده است. در این مدل، دستگاههای مختلف از جمله قوه قضائیه، شهرداری و پلیس در کنار بهزیستی همکاری میکنند تا وضعیت کودک در مدت کوتاهتری مشخص شود.
با وجود اقدامات انجامشده و قرار گرفتن حدود ۷ هزار کودک کار و خیابان تحت پوشش خدمات بهزیستی، آمارهای ارائهشده نشان میدهد که حل پایدار این آسیب اجتماعی تنها با ارائه خدمات به کودک امکانپذیر نیست و حمایت از خانواده، جلوگیری از بازماندگی از تحصیل و ایجاد مسیر توانمندسازی، بخش مهمی از راهکار مقابله با تداوم کار کودک است.