آریا بانو - خراسان / جویدن آدامس گرچه به تمرکزبهتر،کنترل استرس ومهاراشتها کمک میکند، اما مواد شیمیایی و زیادهروی در مصرف آن میتواند چالشهایی جدی برای دستگاه گوارش وسلامت فک به همراه داشته باشد. همزمان با روز جهانی آدامس، به سراغ پرونده این عادت پرطرفداررفتهایم تا تأثیرات پنهان،ترکیبات وفواید ومضرات احتمالی آن را برای سلامت بدن کالبدشکافی کنیم.
آدامس برای هزاران سال به شکل صمغ طبیعی درختان جویده میشد، اما امروز فرمولاسیون صنعتی جایگزین آن شده است؛ محصولی نرم والاستیک که بلعیده نمیشود، ولی تماس طولانیمدتی با مخاط دهان وبزاق دارد. ساختاربیشتر آدامسهای امروزی ازپایه صمغ مصنوعی، رزین، نرمکنندهها، مواد نگهدارنده و شیرینکنندهها تشکیل شده است.درحالی که نهادهای نظارتی بهداشتی ترکیبات غذایی آدامسها رادرمقادیرمجازبیخطر میدانند، پژوهشهای اپیدمیولوژیک وسمشناسی پرسشهای مهمی را درباره مصرف مداوم آنها مطرح کردهاند.
پشت پرده ترکیبات شیمیایی و بحثبرانگیز
درمیان مواد اولیه، نگهدارندهای به نام بوتیل هیدروکسی تولوئن برای جلوگیری ازفساد چربیها کاربرد دارد. اگرچه دوزهای بسیاربالای این ماده دربرخی بررسیهای حیوانی با خطر تومورها مرتبط بوده، سازمانهای بینالمللی غذا ودارومقادیرمصرف روزانه زیر۰.۲۵میلیگرم به ازای هرکیلوگرم وزن بدن را ایمن اعلام کردهاند؛ میزانی که مصرف واقعی افراد درجوامع ازآن فراترنمیرود. افزودنی دیگر، دیاکسید تیتانیوم است که برای سفیدی و یکدستی بافت به کارمیرود و تأثیرات بافتی آن دردوزهای صنعتی همچنان زیر ذرهبین پژوهشگران قراردارد.در بخش شیرینکنندهها هم شیرینکننده مصنوعی آسپارتام درمقادیرمجازبیخطر ارزیابی شده، اما مبتلایان به بیماری ژنتیکی فنیلکتونوری به علت وجود فنیلآلانین باید ازآن اجتناب کنند.
مغز،اشتها و دندانها چطور واکنش نشان میدهند؟
یافتههای عصب شناختی نشان میدهد جویدن آدامس با افزایش جریان خون مغزی می تواند دربازههای کوتاهمدت۱۵تا۲۰دقیقهای،سطح هوشیاری، حافظه کاری وتمرکزذهنی را بالا ببرد.همچنین کاهش سطح هورمون کورتیزول درطول جویدن، به افت اضطراب و استرس روانی منجرمیشود.درحوزه مدیریت وزن، آدامس با کاهش اشتها وارضای میل به طعم شیرین میانوعدهها میتواند مانع پرخوری شود، هرچند پژوهشها نتایجی دوگانه دارند واستفاده ازطعم نعناع گاه تمایل به خوردن میوهها را کم میکند.درحوزه دهان ودندان، آدامسهای بدون قندِ غنی از«زایلیتول» مانع رشد باکتریهای مخرب شده و با افزایش ترشح بزاق، پلاکهای دندانی را تا ۷۵درصدکاهش میدهند.
چه وقت جویدن آدامس دردسرساز میشود؟
مصرف بیش ازاندازه یا انتخاب نوع نامناسب آدامس با عوارض جانبی روشنی همراه است:
مشکلات گوارشی: الکلهای قندی موجود درآدامسهای رژیمی ازدسته فودمپها هستند ومصرف مداوم آنها خاصیت ملینی دارد؛ این ترکیبات علایم بیماران مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر را به شدت تحریک میکنند.
آسیب به فک و سردرد: حرکات مداوم وطولانیمدت عضلات صورت به مفصل گیجگاهی-فکی فشار آورده و میتواند آغازگر دردهای مزمن صورت وحملات سردردهای تنشی یا میگرنی درافراد مستعد باشد.
پوسیدگی با آدامس قندی: نسخههای شیرینشده با شکرمستقیم باکتریها را تغذیه کرده و روند تخریب مینای دندان را سرعت میبخشند.
راهنمای انتخاب و مصرف هوشمندانه
برای بهرهمندی ازاثرات مثبت آدامس بدون مواجهه با آسیبهای آن، اعتدال شرط اول است. اگر به دنبال بهداشت دهان و بهبود تمرکزهستید، نسخههای بدون قندِ حاوی زایلیتول بهترین انتخاب به شمارمیروند؛ اما چنانچه سابقه میگرن، مشکلات گوارشی یا درد فک دارید، جویدن آدامس را به حداقل رسانده یا از نمونههای طبیعی شیرینشده با استویا استفاده کنید. مطالعه دقیق برچسب ترکیبات و مشاوره با دندانپزشک، تضمین میکندکه این عادت روزانه آسیبی به سلامتی شما وارد نکند.
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار