آریا بانو - سلامت نیوز / قرار گرفتن نتایج آزمایش خون در محدوده طبیعی همیشه به معنای سلامت کامل نیست. محدوده‌های مرجع بر اساس محاسبات آماری تعیین می‌شوند و عواملی مانند سن، جنسیت، شرایط پزشکی و تفاوت روش‌های آزمایشگاهی می‌توانند بر تفسیر آن‌ها تأثیر بگذارند.
گاهی پزشک پس از بررسی نتایج آزمایش خون می‌گوید همه‌چیز طبیعی است، اما فرد همچنان احساس ناخوشی و خستگی می‌کند. یکی از دلایل احتمالی این وضعیت، تفاوت میان محدوده طبیعی آزمایشگاهی و سطح مطلوب سلامت است.
محدوده‌های مرجع آزمایش‌ها لزوماً نشان‌دهنده بهترین وضعیت سلامت نیستند و درک تفاوت میان این دو مفهوم می‌تواند به توضیح برخی علائم ماندگار کمک کند.
۱.محدوده طبیعی شامل افراد بیمار نیز می‌شود
آزمایشگاه‌ها برای تعیین محدوده طبیعی، نتایج آزمایش افراد مختلف را بررسی می‌کنند؛ از جمله کسانی که ممکن است به بیماری‌های تشخیص‌داده‌نشده یا بیماری‌های مزمن مبتلا باشند.
معمولاً ۹۵ درصد نتایج یک جمعیت مرجع به‌عنوان محدوده طبیعی در نظر گرفته می‌شود. بنابراین، این محدوده صرفاً بر اساس یک محاسبه آماری تعیین می‌شود و لزوماً نشان‌دهنده وضعیت ایده‌آل سلامت یا عملکرد مطلوب بدن نیست.
به همین دلیل، طبیعی بودن نتیجه آزمایش همیشه به معنای برخورداری از بهترین وضعیت جسمانی نیست.
۲. محدوده طبیعی هورمون TSH همچنان محل اختلاف است
محدوده مرجع هورمون محرک تیروئید (TSH) در بسیاری از آزمایشگاه‌ها حدود ۰.۵ تا ۵ میلی‌واحد در لیتر در نظر گرفته می‌شود؛ با این حال، درباره اینکه چه سطحی از این هورمون برای سلامت مطلوب‌تر است، اختلاف نظر وجود دارد.
در برخی پژوهش‌ها، سطح TSH برابر یا کمتر از ۲.۵ با پیامدهای بهتر سلامت قلبی‌عروقی مرتبط دانسته شده است.
همچنین گزارش شده است که در برخی جمعیت‌های غربالگری‌شده و فاقد بیماری تیروئید، مقادیر این هورمون در محدوده ۲.۱ تا ۳.۷ قرار دارد.
برخی متخصصان غدد نیز برای بیمارانی که تحت درمان با هورمون تیروئید قرار دارند، سطح کمتر از ۲.۵ را به‌عنوان هدف درمانی در نظر می‌گیرند.
البته این مقادیر برای همه افراد یکسان نیستند و تفسیر TSH باید با توجه به سن، شرایط بالینی، سایر آزمایش‌های تیروئید و وضعیت درمانی فرد انجام شود.
۳. پنج درصد افراد سالم ممکن است نتیجه آزمایش غیرطبیعی داشته باشند
از آنجا که محدوده مرجع آزمایش‌ها معمولاً بر اساس ۹۵ درصد جمعیت تعیین می‌شود، حدود پنج درصد افراد سالم نیز ممکن است نتایجی خارج از این محدوده داشته باشند.
در واقع، این موضوع بخشی از ماهیت آماری تعیین محدوده‌های مرجع است. بنابراین، مشاهده یک عدد خارج از محدوده طبیعی لزوماً به معنای ابتلا به بیماری نیست.
همچنین ممکن است فردی با وجود قرار گرفتن نتایج آزمایش در محدوده مرجع، همچنان به یک مشکل پزشکی مبتلا باشد. به همین دلیل، پزشکان نباید صرفاً بر اساس یک عدد آزمایشگاهی درباره وضعیت سلامت افراد قضاوت کنند.
۴. تجهیزات و استانداردهای آزمایشگاه‌ها متفاوت است
هر آزمایشگاه ممکن است با توجه به روش اندازه‌گیری، تجهیزات و جمعیت مورد بررسی، محدوده مرجع متفاوتی داشته باشد.
در نتیجه، ممکن است یک نمونه خون در دو آزمایشگاه مختلف نتایج متفاوتی نشان دهد یا در یکی طبیعی و در دیگری خارج از محدوده مرجع گزارش شود.
در مقاله به تفاوت‌هایی در اندازه‌گیری کراتینین و ایمونوگلوبولین G (IgG) بین آزمایشگاه‌ها اشاره شده است؛ تفاوت‌هایی که اهمیت توجه به روش آزمایش و محدوده مرجع همان آزمایشگاه را نشان می‌دهند.
به همین دلیل، مقایسه نتایج آزمایش‌های انجام‌شده در مراکز مختلف باید با احتیاط صورت گیرد.
۵. محدوده طبیعی تری‌گلیسیرید لزوماً نشان‌دهنده کمترین خطر مرگ‌ومیر نیست
حد بالای محدوده طبیعی تری‌گلیسیرید در بسیاری از دستورالعمل‌ها ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر در نظر گرفته می‌شود.
با این حال، مقاله به پژوهش‌های گسترده‌ای با بررسی اطلاعات حدود ۷۲۶ هزار نفر اشاره می‌کند که بر اساس آن‌ها، کمترین خطر مرگ‌ومیر در افرادی با سطح تری‌گلیسیرید کمتر از ۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر مشاهده شده است.
این موضوع نشان می‌دهد که قرار گرفتن یک شاخص در محدوده قابل قبول آزمایشگاهی، لزوماً به معنای قرار داشتن آن در سطح مرتبط با کمترین خطر بیماری نیست.
البته نمی‌توان صرفاً بر اساس این ارتباط آماری، برای همه افراد یک هدف درمانی یکسان تعیین کرد.
۶. کمبود ویتامین D به یک وضعیت شایع تبدیل شده است
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در مقاله، وضعیت ویتامین D است.
با افزایش سبک زندگی کم‌تحرک و حضور بیشتر افراد در محیط‌های بسته، میزان دریافت نور خورشید در بسیاری از جوامع کاهش یافته است. در نتیجه، کمبود ویتامین D به یک مشکل شایع تبدیل شده است.
محدوده‌های مرجع باید با توجه به این تغییرات جمعیتی بررسی شوند، نه اینکه صرفاً بر اساس میانگین سطح ویتامین D در جمعیتی که ممکن است کمبود گسترده داشته باشد، تعیین شوند.
با این حال، این ادعا که آزمایشگاه‌ها به‌دلیل شیوع کمبود ویتامین D، محدوده‌های مرجع خود را به‌طور کلی کاهش داده‌اند، نیازمند شواهد مستقل بیشتری است.
۷. تفاوت‌های سنی و جنسیتی همیشه به‌اندازه کافی در نظر گرفته نمی‌شوند
سطح برخی شاخص‌های آزمایشگاهی با افزایش سن و تفاوت‌های جنسیتی تغییر می‌کند.
برای مثال، سطح TSH ممکن است با افزایش سن به‌طور طبیعی بیشتر شود. این تغییر به‌ویژه در افراد بالای ۶۰ سال اهمیت دارد.
بنابراین، استفاده از یک محدوده مرجع یکسان برای تمام گروه‌های سنی و هر دو جنس ممکن است در برخی موارد تصویر دقیقی از وضعیت سلامت فرد ارائه ندهد.
تفسیر نتایج آزمایش باید با در نظر گرفتن سن، جنسیت و شرایط فیزیولوژیک فرد انجام شود.
۸. آیا معیارهای طبیعی کلسترول تحت تأثیر مصرف داروها تغییر کرده‌اند؟
با افزایش مصرف داروهای کاهنده کلسترول، به‌ویژه استاتین‌ها، میانگین سطح کلسترول در جمعیت کاهش یافته و این تغییر بر محدوده‌های مرجع آزمایشگاهی نیز تأثیر گذاشته است.
بر اساس این دیدگاه، گسترش مصرف داروها ممکن است باعث شده باشد که معیارهای طبیعی کلسترول تحت تأثیر وضعیت جمعیتی قرار بگیرند که بخشی از آن دارو مصرف می‌کنند.
مقاله همچنین این موضوع را به نفوذ صنعت داروسازی نسبت می‌دهد؛ با این حال، این ادعا که تغییر اهداف کلسترول عمدتاً ناشی از منافع تجاری شرکت‌های دارویی بوده، در متن با شواهد کافی اثبات نشده است.
در واقع، معیارهای ارزیابی کلسترول و اهداف درمانی آن بر اساس شواهد مربوط به خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی، وضعیت فرد و دستورالعمل‌های پزشکی تعیین می‌شوند و نباید آن‌ها را صرفاً با محدوده مرجع آزمایشگاهی یکسان دانست.
طبیعی بودن نتایج آزمایش خون همیشه به معنای سلامت کامل نیست. محدوده‌های مرجع بر اساس محاسبات آماری تعیین می‌شوند، ممکن است بین آزمایشگاه‌ها تفاوت داشته باشند و لزوماً تمام عوامل مؤثر بر سلامت فرد را نشان ندهند.
اگر با وجود طبیعی بودن نتایج آزمایش همچنان علائم مداوم و آزاردهنده‌ای دارید، بهتر است موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا نتایج آزمایش در کنار علائم، سابقه پزشکی، سن و سایر عوامل بررسی شوند.