آریا بانو - ایرنا / پژوهشگران با استفاده از ماهی گورخری (Zebrafish)، دو عامل کلیدی را شناسایی کردهاند که سلولهای نابالغ خونی برای تبدیلشدن به گلبولهای سفید بالغ به آنها نیاز دارند. این کشف میتواند با وادارکردن سلولهای سرطانی به بلوغ و سپس مرگ طبیعی راهی جدید برای درمان سرطان خون فراهم کند.
پژوهشگران دانشگاه ایالتی آیووا با استفاده از ماهی گورخری، دو عامل کلیدی را شناسایی کردهاند که سلولهای نابالغ خونی برای تبدیل شدن به گلبولهای سفید بالغ به آنها نیاز دارند. این کشف که در مجله معتبر سِل ریپورتس/ Cell Reports منتشر شده، میتواند روزنهای تازه برای درمان سرطان خون (لوسمی) بگشاید.
در مغز استخوان، سلولهای خونی نابالغ مانند دانشآموزانی هستند که مراحل تحصیل را یکی پس از دیگری طی میکنند تا به تخصص برسند؛ اما در برخی سرطانهای خون، این سلولها در نیمهراه متوقف میشوند. آنها نه به مرحله نهایی میرسند و نه کار مفیدی انجام میدهند؛ فقط بیوقفه تکثیر میشوند و فضای مغز استخوان را پر میکنند. دکتر راکل اسپین پالازون (Raquel Espin Palazon)، دانشیار ژنتیک و زیستشناسی سلولی در دانشگاه ایالتی آیووا، میگوید: این سلولها هرگز به پایان نمیرسند و به آنچه باید تبدیل شوند، تبدیل نمیشوند. کارکرد واقعی ندارند؛ بنابراین فقط تکثیر میشوند تا جایی که مغز استخوان را از کار میاندازند.
پروتئینی که کلید معماست
این پژوهش با یک سؤال ساده آغاز شد: چرا پروتئینی به نام پروگرانولین در گلبولهای سفید بزرگ (ماکروفاژها) بیش از هر سلول دیگری تولید میشود؟ این پروتئین در بیشتر گیاهان و جانوران وجود دارد و در رشد سلولی، التهاب و ترمیم بافت نقش دارد.
پژوهشگران برای پاسخ به این سؤال، از ماهی گورخری استفاده کردند، چون برخلاف پستانداران، این ماهی حاوی دو نوع از این پروتئین است و یکی از آنها فقط در سلولهای خونی فعال است. آنها دریافتند که این پروتئین برای تبدیل سلولهای نابالغ به گلبولهای سفید بالغ ضروری است.
تصویر سلولهای سرطانی خون انسان، ثبتشده توسط دکتر راکل اسپین پالازون، دانشیار دانشگاه ایالتی آیووا
آزمایشی که مسیر پنهان را آشکار کرد
هنگامی که پژوهشگران این پروتئین را به سلولهای سرطانی انسان اضافه کردند، انتظار داشتند سلولها بالغ شوند؛ اما این اتفاق نیفتاد. آنها با بررسی مجدد ماهی گورخری دریافتند که برای بلوغ سلولها، علاوه بر این پروتئین، یک مسیر ارتباطی درونسلولی به نام JAK2/STAT3 نیز ضروری است. این مسیر مانند یک کانال انتقال پیام در سلول عمل میکند و در برخی سرطانها از جمله سرطان خون، بیش از حد فعال است.
هنگامی که پژوهشگران این پروتئین را به سلولهای سرطانی که مسیر ارتباطی JAK2/STAT3 در آنها فعال بود، اضافه کردند، سلولها شروع به بالغ شدن کردند و سپس وارد چرخه طبیعی مرگ سلولی شدند. اسپین پالازون میگوید: دیدن این بلوغ بسیار هیجانانگیز بود. افزودن این پروتئین که جزء گمشده بود، میتواند یک هدف درمانی امیدبخش باشد.
دو نوع گلبول سفید؛ یکی مفیدتر از دیگری
این مطالعه همچنین دو نوع گلبول سفید بزرگ (ماکروفاژ) را در جنین شناسایی کرد که یکی از آنها برای ترمیم بافت آسیبدیده مؤثرتر است. این یافته میتواند به تولید این سلولها برای درمانهای ترمیمکننده بافت کمک کند.
چشمانداز آینده؛ راهی طولانی تا درمان
اسپین پالازون تأکید میکند که درمان مبتنیبر این کشف هنوز سالها با کاربرد بالینی فاصله دارد: معمولاً یک دهه یا بیشتر طول میکشد تا از کشف به درمان بالینی برسیم، اما ابتدا باید بفهمیم سلولها چگونه کار میکنند تا بدانیم برای درمان بیماریهای ویرانگری مانند سرطان خون چه هدفی را باید نشانه بگیریم.