آریا بانو - آخرین خبر / پژوهشی روی بیش از ۱۵۰۰ دانش‌آموز دبیرستانی نشان می‌دهد تماشای مداوم ویدئوهای کوتاه در شبکه‌های اجتماعی ممکن است توانایی نوجوانان برای ارتباط دادن رفتارهای امروز با نتایج آینده را کاهش دهد؛ مسئله‌ای که می‌تواند تمرکز بر تحصیل و کنار گذاشتن لذت‌های فوری را دشوارتر کند.
به نقل از وال استریت ژورنال تماشای بی‌وقفه ویدئوهای کوتاه در تیک‌تاک، اینستاگرام و یوتوب ممکن است فراتر از کاهش دامنه توجه، بر درک افراد از زمان و آینده نیز اثر بگذارد. پژوهشی جدید نشان می‌دهد استفاده مداوم از این محتواها با تضعیف توانایی نوجوانان برای برنامه‌ریزی بلندمدت و درک پیامدهای تصمیم‌های فعلی ارتباط دارد.
محققان چند دانشگاه در چین با بررسی بیش از ۱۵۰۰ دانش‌آموز دبیرستانی دریافتند مصرف مداوم ویدئوهای کوتاه با کاهش آنچه پژوهشگران «چشم‌انداز زمانی آینده» می‌نامند، همراه است. این مفهوم به توانایی فرد برای درک ارتباط میان فعالیت‌های امروز و نتایج احتمالی آن‌ها در آینده اشاره دارد.
برای مثال، دانش‌آموزی که می‌تواند این ارتباط را درک کند، درس خواندن را صرفاً فعالیتی زمان‌بر نمی‌بیند؛ بلکه می‌داند تلاش تحصیلی می‌تواند به نمرات بهتر، ورود به دانشگاه و در نهایت دستیابی به فرصت‌های شغلی مناسب‌تر منجر شود. چنین نگرشی به او کمک می‌کند لذت‌های فوری، مانند تماشای ویدئو یا بازی‌های ویدئویی، را به تعویق بیندازد و برای رسیدن به اهداف بلندمدت تلاش کند.
چرا ویدئوهای کوتاه برنامه‌ریزی برای آینده را دشوار می‌کنند؟
ویدئوهای کوتاه به دلیل تازگی، جذابیت و سهولت تماشا، پاداش فوری و پیوسته‌ای برای مغز فراهم می‌کنند. این سازوکار می‌تواند کاربران را به ادامه تماشا ترغیب کند و متوقف کردن آن را دشوار سازد. پژوهش جدید نشان می‌دهد این الگوی مصرف محتوا ممکن است با کاهش توجه به پیامدهای بلندمدت رفتارها نیز ارتباط داشته باشد.
این مسئله در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد. به گفته ورا فویِر، مدیر ارشد بالینی مؤسسه سلامت روان کودک (Child Mind Institute)، نوجوانان به دلیل تکامل‌نیافتن کامل قشر پیش‌پیشانی مغز، در مقایسه با بزرگسالان معمولاً برای برنامه‌ریزی، کنترل تکانه‌ها و به تعویق انداختن پاداش با دشواری بیشتری مواجه‌اند. این بخش از مغز در فرایندهایی مانند تصمیم‌گیری و کنترل رفتار نقش دارد و رشد آن تا اوایل بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند.
فویِر که در پژوهش دانشگاه‌های چین مشارکت نداشته، می‌گوید جوانان در صبر کردن، تحمل ناکامی و عبور از دشواری‌ها با چالش بیشتری روبه‌رو هستند.
بااین‌حال، نتایج پژوهش فقط به آثار منفی ویدئوهای کوتاه محدود نمی‌شود. محققان دریافتند دانش‌آموزانی که چشم‌انداز روشن‌تری نسبت به آینده دارند، بهتر می‌توانند با مشکلات روزمره تحصیلی کنار بیایند.
رابطه‌ای دوطرفه میان اهمال‌کاری و تماشای ویدئو
یکی از نکات مهم پژوهش، ارتباط میان مصرف ویدئوهای کوتاه و توانایی دانش‌آموزان برای بازیابی خود پس از شکست‌های تحصیلی است. محققان این توانایی را «تاب‌آوری تحصیلی روزمره» نامیده‌اند؛ یعنی ظرفیت دانش‌آموز برای مواجهه با فشارهای معمول آموزشی و عبور از مشکلاتی مانند گرفتن نمره ضعیف.
دانش‌آموزانی که در مواجهه با این مشکلات توانایی کمتری دارند، ممکن است برای فرار از فشار تحصیلی به تماشای ویدئوهای کوتاه روی بیاورند. در نتیجه، یک چرخه منفی شکل می‌گیرد: دشواری درسی به فرار از انجام تکالیف منجر می‌شود و تداوم این رفتار نیز می‌تواند بازگشت به مطالعه و مواجهه با مشکلات را دشوارتر کند.
بنابراین، رابطه میان ویدئوهای کوتاه و اهمال‌کاری لزوماً یک‌طرفه نیست. ممکن است این محتواها در برخی موارد به تشدید مشکل کمک کنند و در موارد دیگر، خود به راهی برای فرار از مشکلاتی تبدیل شوند که از قبل وجود داشته‌اند.
به باور پژوهشگران، تقویت نگاه نوجوانان به آینده و کمک به آن‌ها برای تعیین اهداف بلندمدت می‌تواند در کاهش این چرخه منفی و افزایش تاب‌آوری تحصیلی مؤثر باشد.
شرکت‌های فناوری چه می‌کنند؟
نگرانی‌ها درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر کودکان و نوجوانان، فشارهای قانونی و نظارتی بر شرکت‌های فناوری را افزایش داده است. برخی پلتفرم‌ها اقداماتی مانند نمایش یادآور استراحت، خاموش کردن اعلان‌ها در ساعات شب و غیرفعال کردن پخش خودکار ویدئوها در حساب‌های نوجوانان را در دستور کار قرار داده‌اند.
وال‌استریت ژورنال همچنین به توافق متا با ۴۸ ایالت آمریکا اشاره می‌کند که بر اساس گزارش این روزنامه، شامل تعهداتی برای محدود کردن استفاده نوجوانان از اینستاگرام و فیس‌بوک است. مطابق این گزارش، متا با اعمال محدودیت روزانه دو ساعته برای نوجوانان در این دو پلتفرم و مسدود کردن فیدهای اصلی آن‌ها از نیمه‌شب تا ساعت ۶ صبح موافقت کرده است. متا همچنین از تیک‌تاک، یوتوب و اسنپ خواسته محدودیت‌های مشابهی اعمال کنند.
والدین چگونه می‌توانند به نوجوانان کمک کنند؟
در کنار اقدامات پلتفرم‌ها، تنظیم محدودیت زمانی برای اپلیکیشن‌ها می‌تواند یکی از راهکارهای عملی خانواده‌ها باشد. ابزارهایی مانند Family Sharing در دستگاه‌های اپل و Google Family Link در دستگاه‌های اندرویدی به والدین امکان می‌دهند زمان استفاده از برنامه‌ها را مدیریت کنند. در حساب‌های تحت نظارت یوتوب نیز امکان محدود کردن یا غیرفعال کردن ویدئوهای کوتاه وجود دارد.
تعیین زمان مشخص برای تماشای ویدئوها، خاموش کردن اعلان‌های تلفن همراه هنگام مطالعه و خارج کردن گوشی از اتاق خواب در طول شب، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به کاهش حواس‌پرتی و حفظ خواب کافی کمک کند.
پژوهش همچنین به نقش ذهن‌آگاهی اشاره می‌کند؛ تمرین‌هایی که به فرد کمک می‌کنند توجه خود را بر لحظه حاضر متمرکز کند. بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، ذهن‌آگاهی بخشی از ارتباط میان استفاده اعتیادگونه از ویدئوهای کوتاه و کاهش مشارکت تحصیلی را توضیح می‌دهد و انجام تمرین‌های کوتاه پیش از مطالعه می‌تواند به تمرکز بهتر دانش‌آموزان کمک کند.
در مجموع، یافته‌های این پژوهش بر اهمیت توجه به پیامدهای بلندمدت مصرف ویدئوهای کوتاه تأکید دارند. بااین‌حال، ارتباط مشاهده‌شده به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این ویدئوها علت مستقیم کاهش توانایی برنامه‌ریزی برای آینده هستند. آنچه اهمیت دارد، شناسایی الگوهای مصرفی است که ممکن است نوجوانان را از اهداف تحصیلی و بلندمدت خود دور کنند و کمک به آن‌ها برای مدیریت بهتر توجه، زمان و پاداش‌های فوری است.
مترجم و خبرنگار: فائزه خطیب